Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: οι δυνατότητες ενός προγράμματος και οι γλώσσες προγραμματισμού δεν μπορούν να έχουν copyright 3


ECJ, EuGH, Große Kammer, LuxemburgΤο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο προχώρησε στην έκδοση της ακόλουθης ανακοίνωσης η οποία αρχίζει με το ακόλουθο κείμενο:

Οι λειτουργικές δυνατότητες ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή και η γλώσσα προγραμματισμού δεν είναι δυνατό να προστατεύονται με το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Και συνεχίζει με την ακόλουθη διευκρίνηση:

Ο λήπτης της αδείας χρήσεως ενός προγράμματος έχει, κατ’ αρχήν, το δικαίωμα να παρατηρεί, να μελετά ή να δοκιμάζει τη λειτουργία του προγράμματος αυτού, προκειμένου να εντοπίσει τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες αυτό στηρίζεται

Δεν ξέρω πως σας φαίνεται εσάς αλλά εμένα μου φαίνεται αρκετά ενδιαφέρουσα ως εξέλιξη, επίσης να πρέπει να τονιστεί ότι πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου είναι ο Έλληνας δικαστής κύριος Βασίλειος Σκουρής. Η ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου πρόκυψε μετά την απόφαση στην υπόθεση C-406/10 SAS Institute Inc. κατά World Programming Ltd πιό συγκεκριμένα με βάση την ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου:

Η εταιρία SAS Institute Inc. ανέπτυξε το σύστημα SAS, ένα ολοκληρωμένο σύνολο προγραμμάτων το οποίο παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα να εκτελούν εργασίες επεξεργασίας και αναλύσεως δεδομένων, ιδίως στατιστικές αναλύσεις. Το βασικό συστατικό στοιχείο του συστήματος SAS καλείται Base SAS. Παρέχει στους χρήστες τη δυνατότητα καταρτίσεως και εκτελέσεως προγραμμάτων εφαρμογής (γνωστών επίσης ως «scripts»), γραμμένων στη γλώσσα προγραμματισμού SAS, τα οποία καθιστούν δυνατή την επεξεργασία των δεδομένων.
Η εταιρία World Programming Ltd (WPL) θεώρησε ότι θα υπήρχε ζήτηση στην αγορά για ένα εναλλακτικό λογισμικό ικανό να εκτελεί προγράμματα εφαρμογής γραμμένα στη γλώσσα SAS. Ως εκ τούτου, δημιούργησε το World Programming System (WPS). Το τελευταίο αναπαράγει μέρος των λειτουργιών των συστατικών στοιχείων SAS, υπό την έννοια ότι, πλην μερικών ήσσονος σημασίας εξαιρέσεων, η WPL επιχείρησε να διασφαλίσει ότι οι ίδιες εντολές (εισαγωγές δεδομένων στο σύστημα) θα συνεπάγονταν τα ίδια αποτελέσματα (παραγωγές δεδομένων). Τούτο θα παρείχε τη δυνατότητα στους χρήστες του συστήματος SAS να εκτελούν στο «World Programming System» τα scripts που δημιούργησαν για να χρησιμοποιούν με το σύστημα SAS.
Για τη δημιουργία του προγράμματος WPS, η εταιρία WPL αγόρασε νομίμως αντίγραφα της προοριζόμενης για εκμάθηση εκδόσεως του συστήματος SAS, τα οποία παρέχονταν κατόπιν λήψεως αδείας κατά την οποία τα δικαιώματα του λήπτη περιορίζονταν σε μη παραγωγικούς σκοπούς. Η WPL χρησιμοποίησε και μελέτησε τα προγράμματα αυτά για να κατανοήσει τη λειτουργία τους, αλλά τίποτε δεν επιτρέπει να θεωρηθεί ότι η WPL είχε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστατικών στοιχείων SAS ή ότι αντέγραψε τον κώδικα αυτόν.
Η SAS Institute άσκησε αγωγή ενώπιον του High Court of Justice (Ηνωμένο Βασίλειο) ζητώντας να διαπιστωθεί ότι η WPL αντέγραψε τα εγχειρίδια και τα συστατικά στοιχεία του συστήματος SAS, προσβάλλοντας τα δικαιώματά της πνευματικής ιδιοκτησίας και παραβαίνοντας τους όρους της αδείας της εκδόσεως εκμαθήσεως. Στο πλαίσιο αυτό, το High Court ερωτά το ∆ικαστήριο ως προς το περιεχόμενο της νομικής προστασίας που παρέχει το δίκαιο της Ένωσης στα προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών και, ιδίως, αν προστασία αυτή καλύπτει τις λειτουργικές δυνατότητες και τη γλώσσα προγραμματισμού.

Με άλλα λόγια μια μικρή εταιρεία η WPL η οποίο προσπάθησε να εξομοιώσει στα προϊόντα της την γλώσσα και την λειτουργικότητα της στατιστικής σουίτας SAS. Μάλιστα για να το κάνει αυτό αγόρασε μια έκδοση της εν λόγω σουίτας (μάλιστα μια που προοριζόταν για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν ήταν πλήρως λειτουργική) και μέσω αντίστροφης μηχανικής (ή reverse engineering όπως λένε και στα χωριά μας) κατάφερε να αντιγράψει τις περισσότερες λειτουργίες του προγράμματος της SAS.

To δικαστήριο στήριξε την απόφαση του στην ακόλουθη λογική.

Το ∆ικαστήριο υπενθυμίζει, πρώτον, ότι η οδηγία για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (Οδηγία 91/250/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 14ης Μαΐου 1991, για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών (ΕΕ L 122, σ. 42)) επεκτείνει την προστασία που παρέχει το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας σε κάθε μορφή εκφράσεως της προσωπικής πνευματικής εργασίας του δημιουργού ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή (Απόφαση του ∆ικαστηρίου της 22ας ∆εκεμβρίου 2010, C-393/09, Bezpečnostní softwarová asociace.). Αντιθέτως, οι ιδέες και οι αρχές στις οποίες στηρίζεται οποιοδήποτε στοιχείο προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, περιλαμβανομένων και εκείνων στις οποίες στηρίζονται τα συστήματα διασυνδέσεώς του, δεν προστατεύονται με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας βάσει της οδηγίας αυτής.
Ως εκ τούτου, μόνον η έκφραση των ιδεών και των αρχών αυτών πρέπει να προστατεύεται με το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το αντικείμενο της προστασίας που παρέχει η οδηγία 91/250 αφορά το πρόγραμμα σε όλες τις μορφές εκφράσεώς του, οι οποίες επιτρέπουν την αναπαραγωγή του σε διάφορες γλώσσες προγραμματισμού, όπως ο πηγαίος και ο αντικειμενικός κώδικας.
Βάσει των σκέψεων αυτών, το ∆ικαστήριο κρίνει ότι ούτε οι λειτουργικές δυνατότητες ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή ούτε η γλώσσα προγραμματισμού και ο μορφότυπος αρχείων δεδομένων που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο ενός προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή για την εκμετάλλευση ορισμένων λειτουργιών του συνιστούν μορφή εκφράσεως. Ως εκ τούτου, δεν προστατεύονται με το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Συγκεκριμένα, η παραδοχή ότι η λειτουργική δυνατότητα προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να τύχει προστασίας με το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας θα συνεπαγόταν τη δυνατότητα μονοπωλήσεως των ιδεών, εις βάρος της τεχνικής προόδου και της βιομηχανικής αναπτύξεως.
Στο πλαίσιο αυτό, το ∆ικαστήριο διευκρινίζει ότι, αν ένας τρίτος αποκτήσει μέρος του πηγαίου κώδικα ή μέρος του αντικειμενικού κώδικα που αφορά τη γλώσσα προγραμματισμού ή τον μορφότυπο αρχείων δεδομένων που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο ενός προγράμματος και δημιουργήσει, με τη βοήθεια του κώδικα αυτού, παρόμοια στοιχεία στο δικό του πρόγραμμα, η συμπεριφορά αυτή είναι δυνατό να απαγορευθεί από τον δημιουργό του προγράμματος. Εν προκειμένω, από τις εξηγήσεις του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι η WPL δεν είχε πρόσβαση στον πηγαίο ούτε στον αντικειμενικό κώδικα του προγράμματος της SAS Institute και δεν προέβη σε αντίστροφη μεταγλώττιση του αντικειμενικού κώδικα του προγράμματος αυτού.
Μόνο χάρη στην παρατήρηση, τη μελέτη και τη δοκιμή της συμπεριφοράς του προγράμματος της SAS Institute, η WPL αναπαρήγαγε τις λειτουργικές δυνατότητες του προγράμματος αυτού, χρησιμοποιώντας την ίδια γλώσσα προγραμματισμού και τον ίδιο μορφότυπο αρχείων δεδομένων.
∆εύτερον, το ∆ικαστήριο επισημαίνει, αφενός, ότι, κατά την οδηγία για τη νομική προστασία των προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, ο αγοραστής μιας αδείας χρήσεως λογισμικού έχει το δικαίωμα να παρατηρεί, να μελετά ή να δοκιμάζει τη λειτουργία του προγράμματος, προκειμένου να εντοπίσει τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες στηρίζεται οποιοδήποτε στοιχείο του προγράμματος. Κάθε συμβατική ρήτρα η οποία είναι αντίθετη προς το δικαίωμα αυτό είναι άκυρη.Αφετέρου, ο εντοπισμός των εν λόγω ιδεών και αρχών μπορεί να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο των πράξεων που επιτρέπει η άδεια.
Κατά συνέπεια, ο φορέας του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας επί προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή δεν μπορεί να εμποδίσει, επικαλούμενος τη σύμβαση για τη χορήγηση αδείας, την εκ μέρους του λήπτη της αδείας αυτής παρατήρηση, μελέτη και δοκιμή της λειτουργίας του προγράμματος αυτού, προκειμένου να εντοπίσει τις ιδέες και τις αρχές στις οποίες στηρίζονται όλα τα στοιχεία του ως άνω προγράμματος, όταν διενεργεί τις πράξεις που καλύπτονται από την άδεια αυτή, καθώς και τις πράξεις φορτώσεως και εκτελέσεως που είναι αναγκαίες για τη χρήση του προγράμματος και υπό την προϋπόθεση ότι δεν θίγει τα αποκλειστικά δικαιώματα του φορέα του δικαιώματος πνευματικής ιδιοκτησίας επί του εν λόγω προγράμματος.
Επιπλέον, κατά το ∆ικαστήριο, το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας δεν προσβάλλεται όταν, όπως εν προκειμένω, το πρόσωπο που έλαβε νομίμως άδεια δεν είχε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα του προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, αλλά περιορίστηκε στην παρατήρηση και τη δοκιμή του προγράμματος αυτού, προκειμένου να αναπαραγάγει τις λειτουργικές του δυνατότητες σε ένα δεύτερο πρόγραμμα.
Τέλος, το ∆ικαστήριο διαπιστώνει ότι η αναπαραγωγή, σε ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικού υπολογιστή ή σε εγχειρίδιο χρήσεως του προγράμματος αυτού, ορισμένων στοιχείων που περιγράφονται στο εγχειρίδιο χρήσεως άλλου προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή προστατευόμενο από το δικαίωμα του δημιουργού συνιστά προσβολή του δικαιώματος αυτού επί του τελευταίου εγχειριδίου, αν τα εν λόγω αναπαραγόμενα στοιχεία συνιστούν την αναπαραγωγή της εκφράσεως της προσωπικής πνευματικής εργασίας του δημιουργού του εγχειριδίου.
Συναφώς, το ∆ικαστήριο κρίνει ότι, εν προκειμένω, οι λέξεις-κλειδιά, η σύνταξη, οι εντολές, οι συνδυασμοί εντολών, οι επιλογές, οι προεπιλογές καθώς και οι επαναλήψεις αποτελούνται από λέξεις, από αριθμούς ή από μαθηματικές έννοιες τα οποία, θεωρούμενα μεμονωμένως, δεν αποτελούν καθεαυτά προσωπική πνευματική εργασία του δημιουργού του προγράμματος αυτού. Μόνο μέσω της επιλογής, της διευθετήσεως και του συνδυασμού των λέξεων, των αριθμών ή των μαθηματικών εννοιών αυτών καθίσταται δυνατό στον δημιουργό να εκφράσει το δημιουργικό του πνεύμα με πρωτότυπο τρόπο.
Στο αιτούν δικαστήριο εναπόκειται να ελέγξει αν τα στοιχεία των οποίων η αναπαραγωγή προβάλλεται στην υπόθεση της κύριας δίκης συνιστούν την έκφραση της προσωπικής πνευματικής εργασίας του δημιουργού του εγχειριδίου χρήσεως του προγράμματος ηλεκτρονικού υπολογιστή, πνευματική εργασία που προστατεύεται με το δικαίωμα του δημιουργού.

Όπως οι περισσότεροι αναγνώστες αυτού του blog γνωρίζουν δεν είμαι δικηγόρος ωστόσο πιστεύω ότι με την απόφαση του αυτή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δημιουργεί ένα δικαστικό προηγούμενο που ουσιαστικά επιτρέπει το reverse engineering της λειτουργικότητας ενός προγράμματος.

Πρέπει να επισημάνω ότι μέσα στην εβδομάδα αναμένεται η απόφαση δικαστηρίου των ΗΠΑ για το αν η Google παραβίασε πνευματική ιδιοκτησία της Oracle με το Android συνεπώς το timing του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου δεν μπορούσε να είναι καλύτερο.

Σχολιάστε

3 thoughts on “Ευρωπαϊκό Δικαστήριο: οι δυνατότητες ενός προγράμματος και οι γλώσσες προγραμματισμού δεν μπορούν να έχουν copyright

  • Θοδωρής Λύτρας

    Είναι ΤΕΡΑΣΤΙΑ είδηση αυτή, έστω κι αν ήταν εν πολλοίς αναμενόμενη. Η υπόθεση τραβάει πάνω από δύο χρόνια.

    Το SAS είναι ένα στατιστικό πακέτο (με τη δική του γλώσσα προγραμματισμού) που κοστίζει πάρα πολλά λεφτά, αλλά το χρησιμοποιεί αρκετός κόσμος γιατί είναι το καλύτερο για πολύ μεγάλα dataset. Το πρόγραμμα της World Programming (WPS) στην πραγματικότητα δεν είναι ανταγωνιστικό του SAS, απλώς είναι ένας interpreter συμβατός με τη γλώσσα του SAS, χωρίς να έχει τις ίδιες δυνατότητες. Επιτρέπει όμως κάτι που δε συμφέρει καθόλου την SAS: ένας οργανισμός να πληρώνει άδειες SAS για λίγους μόνο χρήστες, και οι υπόλοιποι να χρησιμοποιούν το πολύ φθηνότερο WPS. Για μια εταιρία (SAS) με διαβόητα “κλειστή” νοοτροπία, εθισμένη στο να “αρμέγει την αγελάδα”, τούτο δε μπορούσε να μείνει έτσι.

    Το ενδιαφέρον είναι οτι η World Programming δεν αντέγραψε κώδικα, απλώς έφτιαξε τη δική της συμβατή υλοποίηση. Όπως ακριβώς το LibreOffice είναι μια συμβατή με το M$-Office υλοποίηση μιας σουίτας γραφείου. Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου κατοχυρώνει κάτι το οποίο μοιάζει αυτονόητο, αλλά δυστυχώς δεν ήταν μέχρι σήμερα.

  • Eleftherios Kosmas Post author

    Τονίζω ότι η εν’ λόγω “απόφαση” του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου είναι έκφραση γνώμης καθώς του ζητήθηκε η συνδρομή του σε δίκη που γίνεται στην Μεγ. Βρετανία. Έχουμε λίγο δρόμο ακόμη. Αυτό που αρέσει είναι το πνεύμα της ανακοίνωσης :D